Historia rzemiosła kępińskiego w dawnych wiekach nie została w pełni opracowana z braku podstawowych źródeł historycznych, co nie oznacza, że rzemiosła w tym czasie nie było i nie działało na tym terenie. Przeciwnie. Bliskość Szlaku Bursztynowego sprawiła, że rzemiosło rozkwitało na tym terenie i służyło tutejszym mieszkańcom.
W przywileju osiedleńczym dla miasta Kępna z dnia 2 grudnia 1661 roku wydanym przez właściciela miasta starostę wieluńskiego Adama Franciszka z Rudnik Biskupskiego herbu Niesobia, na podstawie przywileju lokacyjnego króla Jana Kazimierza z dnia 20 grudnia 1660 roku czytamy, że dopuszcza się organizowanie zgromadzeń i cechów różnych.
Faktycznie jednak pierwszy kępiński cech powstał na podstawie Ustawy Cechu Szewców w Kępnie zatwierdzonej przez kolejnego właściciela miasta Ks. Arcybiskupa i podkanclerza królewskiego, a od 1672 roku Prymasa Polski Andrzeja Olszewskiego.
W Ustawie Cechu Szewców czytamy : że 21 sierpnia 1668 roku zjawili się u sławetnego pana Aryskowskiego, cechmistrza szewców w Wieluniu - mieszczanie kępińscy Balcer Pola i Jerzy Węgier z prośbą o odpis statutu cechowego dla szewców. Był to moment powstania pierwszego cechu kępińskiego.
Powyższy statut cechu szewców potwierdzili kolejni właściciele miasta Kępna, jak Stanisław Olszowski w dniu 9 lipca 1721 roku oraz Adam Promno-Pietrowski w dniu 21 czerwca 1780 roku. Oprócz cechu szewskiego powstawały inne cechy w tym cech gmiński skupiający rzemieślników różnych branż.
Wskutek rozrastania się miejscowego rzemiosła cech gmiński uległ z czasem likwidacji, a w jego miejsce zaczęły powstawać cechy branżowe i tak: cech kowali w 1780 roku, cech krawców w 1781 roku, cech stolarzy w 1835 roku, cech piekarzy w 1857 roku, cech siodlarzy w 1867 roku, cech fryzjerów w 1890 roku oraz cech bednarzy w 1898 roku.
W miarę powstawania cechów powoływane były komisje egzaminacyjne, gdyż poświęcano wiele uwagi kwalifikowaniu młodego pokolenia na przyszłych czeladników i mistrzów zawodów. Równolegle z działalnością oświatową cechy prowadziły prace wychowawcze i patriotyczne zmierzające do podtrzymywania ducha polskości wśród miejscowego rzemiosła zważywszy na położenie geograficzne i historyczne Ziemi Kępińskiej z bardzo dużymi wpływami niemieckimi.
W niektórych cechach liczba niemieckich rzemieślników sięgała 50% stanu członkowskiego.
Z dużym uznaniem należy wspomnieć o udziale polskiego rzemiosła w walkach wyzwoleńczych 1794 roku, 1831 roku 1848 roku, oraz o szerokim udziale rzemieślników polskich w jedynym zwycięskim Powstaniu Wielkopolskim.
Okres międzywojenny, to działalność 10 cechów i okres ten znamionuje duża aktywność rzemiosła zarówno w życiu gospodarczym, jak i w życiu społecznym miasta i regionu, zważywszy na bliskość granicy niemieckiej i działalność w trzech kulturach : judaizmu, katolicyzmu i luteranizmu. Społeczność Kępna była podzielona dokładnie po 30% tych wyznań. Rzemiosło kępińskie inwestuje poważne kwoty w nowoczesność i wyposażenie swoich warsztatów w narzędzia i maszyny wzorując się na rzemiośle niemieckim. Bierze czynny udział w wystawach rolniczo – przemysłowych w 1923 roku w Kępnie oraz w 1934 roku w Ostrzeszowie. Należy również wspomnieć o aktywności rzemiosła w Stowarzyszeniu „SOKOŁA”, Bractwa Kurkowego, Straży Pożarnej i stowarzyszeń katolickich.
Tę chlubną działalność rzemiosła przerwał 1 września 1939 roku wybuch II wojny światowej z tragicznym skutkami dla rzemiosła kępińskiego. Zakłady rzemieślnicze zostały zamknięte lub przejęte przez władze niemieckie z całym majątkiem i wyposażeniem. Działalność cechów została zawieszona. Wielu rzemieślników trafiło do obozów zagłady, obozów pracy lub została wywieziona na roboty przymusowe. Wielu stało się pracownikami najemnymi w zakładach przejętych przez Niemców.
Duch polskości i tradycji rzemieślniczej pozostał jednak w tych, co przeżyli ciężkie czasy okupacji i powrócili do swych zakładów w 1945 roku.
To już w 6 dniu po wyzwoleniu miasta i okolic 27 stycznia 1945 roku w budynku przy ul. Rynek 26 odbyło się zebranie mieszkańców Kępna, gdzie uznano za celowe i konieczne odbudowanie rzemiosła na terenie powiatu.
Następnie 3 lutego 1945 roku w budynku szkolnym przy ul. Szkolnej 6 odbyło się zebranie konstytucyjne Komitetu Rzemieślniczego na miasto i powiat Kępno.
Pierwszy Starosta Kępiński Marian Stefaniak wydaje odezwę do wszystkich rzemieślników o otwieranie i rejestrowanie zakładów. Biuro Komitetu mieści się w Starostwie Powiatowym i urzęduje od 5 lutego 1945 roku.
Do Zarządu tymczasowego Komitetu Rzemieślniczego wybrano : Feliksa Forysiaka jako Przewodniczącego, Władysława Olejnika jako Zastępcę, Leopolda Rabiegę jako pisarza i referenta oraz Sylwestra Noculaka, jako ławnika. W skład Wydziału Komitetu Rzemieślniczego powołano po jednym rzemieślniku z każdej branży.
3 lipca 1945 roku w budynku Towarzystwa Gimnastycznego „ SOKÓŁ” /obecnie budynek kina / na zebraniu ogółu rzemieślników z miasta i powiatu następuje przemianowanie Powiatowego Komitetu Rzemieślniczego na Powiatowy Związek Cechów w Kępnie.
W skład związku wchodzi 11 cechów branżowych: malarski, fryzjerski, piekarski, kowalski, kołodziejski, stolarski, szewski, krawiecki, ślusarski, siodlarski i rzeźnicki. Spontaniczna aktywność rzemiosła dała efekt w postaci pierwszego kursu mistrzowskiego po wojnie w dniach od 10 do 15 września 1945 roku przeprowadzonego w Szkole Podstawowej nr 1 w Kępnie, gdzie kurs z wynikiem pozytywnym ukończyło 208 rzemieślników różnych branż.
Lata następne nie były jednak szczęśliwe dla działalności rzemieślniczej. Totalitarne władze okresu stalinowskiego stopniowo rozpoczęły niszczenie zakładów rzemieślniczych zaś poszczególne cechy zaczęły podupadać, a wraz z nimi małe zakłady rzemieślnicze. Wiele zakładów nie wytrzymało ciągłych kontroli i dotkliwych domiarów fiskalnych.
W dniu 30 czerwca 1953 roku na podstawie Zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu zostaje powołany Cech Rzemiosł Różnych w Kępnie obejmujący swym zasięgiem powiat kępiński i ostrzeszowski.
Stan ten trwa do dnia 5 listopada 1956 roku, kiedy to teren ostrzeszowski przechodzi do powstałego Cechu Ostrzeszowskiego.
Czas ten, to okres Zarządów komisarycznych wybieranych z klucza ekipy rządzącej, zaś samorządy cechowe kierowały cechem na podstawie własnych statutów i własnych zasad. W okresie tym Starszym Cechy był Feliks Forysiak zaś Kierownikiem Cechu był Jan Tomczak.
Dopiero 27 grudnia 1956 roku pozwolono na zorganizowanie w Cechu pierwszego, wolnego Walnego Zgromadzenia w pełni demokratycznego, gdzie wybrano władze cechowe wg statutu i w wolnych wyborach.
Starszym Cechy został Feliks Głowinkowski, podstarszymi Ludwik Olejniczak i Stanisław Nęcki, sekretarzem Józef Maciejewski, skarbnikiem Jan Sikora oraz opiekunem młodzieży uczącej się zawodu Stanisław Sołtysik. W 1966 powstaje Społeczny Komitet Budowy Domu Rzemiosła w Kępnie na czele którego staje Michał Matysiak mechanik samochodowy z Kępna. Starszym Cechu zostaje wybrany wtedy Józef Maciejewski stolarz z Kępna, a Kierownikiem Biura Cechu Józef Norkiewicz. Te silne starania Starszego Cechu Józefa Maciejewskiego doprowadzają do kupna od Ks. Proboszcza Mariana Magnuszewskiego terenu pod budowę Domu Rzemiosła. Wykonawcą budowy zostaje Firma Wacława Soleckiego. Budowę ukończono z wielkim społecznym zaangażowaniem rzemieślników w 1972 roku, gdzie dokonano uroczystego otwarcia Domu Rzemiosła w dniu 22 lipca tegoż roku. W budynku znalazło miejsce Biuro Cechu , Spółdzielni Rzemieślniczej Ogółnobranżowej w Kępnie, oraz Kawiarnia WSS Społem „CECHOWA”
Cały ten okres działalności cechu to przynależność do Izby Rzemieślniczej w Poznaniu i szerokie przedstawicielstwo naszych rzemieślników w Zarządzie, Radzie i komisjach egzaminacyjnych tej Izby.
W 1978 roku w wyniku reorganizacji województw powstaje Izba Rzemieślnicza w Kaliszu, której członkiem zostaje nasz cech. W skład Cechu wchodzą zakłady z terenu powiatu sycowskiego, aż do roku 1981, kiedy to rzemiosło sycowskie powraca do swojej jednostki cechowej. Starszym Cechy w Kępnie jest wtedy Jan Sikora – malarz z Kępna.
Na Walnym Zgromadzeniu Cechu w 1981 roku Starszym Cechy zostaje wybrany Józef Wilaszek – elektryk z Kępna, zaś Kierownikiem Biura Cechu Marek Wróbel pełniący tę funkcję do dziś.
W latach 80-tych liczba zakładów zrzeszonych w cechu przekracza liczbę 500, co skłania samorząd cechowy do konieczności pozyskania terenów pod budowę nowych warsztatów rzemieślniczych. Usilne starania Starszego Cechu Józefa
Wilaszka i Kierownika Cechu Marka Wróbla doprowadziły do porozumienia pomiędzy Cechem, ówczesnym Naczelnikiem Miasta i Gminy Jerzym Trzmielem oraz właścicielem terenu WSS Społem w Kaliszu i pozyskaniem terenuw centrum miasta na ul. Grobla na budowę Centrum Usług Rzemieślniczych.
Pobudowano na tym terenie 13 zakładów usługowych rzemiosła. Centrum uroczyście otworzył Przewodniczący Rady Państwa Witold Młyńczak w dniu 26 lipca 1988 roku.
W 1983 roku w 30 rocznicę powstania Cechu ze składek cechowych ufundowano sztandar cechowy i zorganizowano uroczystości rocznicowe z udziałem wszystkich cechów Izby Kaliskiej. Sztandar ten, jako znak cechowy bierze udział w uroczystościach kościelnych /coroczna pielgrzymka rzemiosła na Jasną Górę , wizyty Papieża w Kraju/, pogrzebach członków cechu, uroczystościach cechowych, izbowych, uroczystościach państwowych, rocznicowych itp.
Jako nieliczny cech w Kraju posiadaliśmy bazę wypoczynkową dla naszych członków w Niechorzu k/Rewala. Przez 18 lat z wypoczynku nad morzem skorzystało wiele rodzin rzemieślniczych oraz delegacja z bratniej niemieckiej Izby Rzemieślniczej z Erfurtu podczas wymiany rodzin rzemieślniczych. Dzięki staraniom Starszego Cechu Józefa Wilaszka nawiązano współpracę z Izbą Rzemieślnicza w Paderborn, gdzie nastąpiły wizyty obu jednostek oraz nawiązane kontakty wzajemne. Dzięki tym kontaktom pozyskaliśmy wiele darów dla Szpitala w Kępnie w postaci łóżek, medykamentów, wyposażenia, odzieży, bandaży, materacy, wózków dla inwalidów itp. z Niemieckiego Czerwonego Krzyża oraz Krzyża Maltańskiego. Koordynatorami w akresie dostaw i transportu był Józef Wilaszek i Marek Wróbel.
Zarząd Cechu wspólnie ze Spółdzielnią Rzemieślniczą podjął działania, by rozbudować Dom Rzemiosła o brakującą salę na zebrania, szkolenia itp., oraz pomieszczenia biurowe dla Spółdzielni. W połowie trwania inwestycji przyszedł rok 1989 i wprowadzono dobrowolną przynależność do Cechu. Spowodowało to spadek zakładów należących do cechu oraz konieczność likwidacji spółdzielni rzemieślniczej. Inwestycja stanęła w miejscu. Dopiero w 2002 roku znalazł się rzemieślnik, rowadzący firmę KAMIŃSKI, który wynajął obiekt na restaurację i hotel.
Rzemiosło zawsze gotowe było nieść pomoc potrzebującym i będącym w potrzebie. Kępińskie rzemiosło dało wyraz temu w dwóch wielkich powodziach,
które nawiedziły tereny Opolszczyzny i Dolnego Śląska oraz Ziemi Kieleckiej. W tych dwóch powodziach zorganizowano zbiórkę mebli, wyżywienia, napojów, odzieży, obuwia i chleba i dostarczono powodzianom trzema tirami artykuły do Popielowa i do Staszowa.
W 2009 roku umiera Starszy Cechu Józef Wilaszek i Walne Zgromadzenie Cechu wybiera nowe władze. Starszym Cechu zostaje Marek Czekała mechanik pojazdowy, który pełni te funkcję do dnia dzisiejszego. Aktualny skład Zarządu Cechu to: Starszy Cechu Marek Czekała, Podstarszy Józef Klimecki i Stanisław Przybylski, sekretarz Tadeusz Obalski, Członkowie Kazimierz Rachel, Domagała Krzysztof i Jacek Norkiewicz. Obecny stan członków cechu na zasadzie dobrowolności przynależności to 185 zakładów zatrudniających ponad 5000 pracowników i szkolący 420 uczniów zawodów różnych branż.
Praca Cechu sprowadza się do kształcenia pracowników młodocianych w różnych zawodach, do nadzoru pedagogicznego na tą młodzieżą i jej szkoleniu, szerokiej współpracy z Urzędami Miejskimi i Gminnymi /19 jednostek/ oraz współdziałaniu z OHP Kalisz i Powiatowymi Urzędami Pracy. Rzemieślnicy korzystają z pomocy prawnej, pomocy technicznej /umowy uczniowskie, wnioski do OHP w sprawie refundacji wynagrodzeń i składek ZUS, wnioski o dofinansowanie kosztów szkolenia / Prowadzona jest również szeroka współpraca ze szkołami zawodowymi Kępna, Wieruszowa, Sycowa, Ostrzeszowa i Namysłowa.
Usługi świadczone przez kępińskich rzemieślników zasługujące na uwagę:
Zasłużeni rzemieślnicy Cechu kępińskiego:
Feliks Głowinkowski , Feliks Forysiak, Józef Maciejewski, Jan Sikora, Józef Wilaszek – długoletni Starsi Cechu.
Stanisław Jasiak, Stanisław Habelski, Lech Dziergwa, Idzi Głowacki, Piotr Strzała, Antoni Noculak, Antoni Żarnowski, Czesław Parzonka, Antoni Bogajewicz, Bolesław Wierzchołek, Stanisław Jokiel, Czesław Głąb, Ewa Kuchta, Jan Obczasiak, – długoletni członkowie Zarządu i Samorządu Cechowego.
Zbigniew Dobień, Leonard Kolerski, Józef Kozioł, Andrzej Dziergwa, Stanisław Staszak, Józef Maryniak, Jan Dobień, Zenon Michalski, Zefiryn Jeziorny, Jan Jański, Henryk Walczak, - długoletni członkowie komisji egzaminacyjnych. Jan Tomczak, Józef Norkiewicz, Marek Wróbel, - kierownicy biura cechu, Długosz Czesława, Mieczysława Wojtkowska, Maria Moska, Halina Przybylska, Regina Mikołajczyk - pracownice biura cechu.
Odznaczeni najwyższym odznaczeniem rzemieślniczym – Szablą Jana Kilińskiego:
Józef Wilaszek, Zefiryn Jeziorny, Józef Klimecki, Lech Dziergwa, Stanisław Przybylski, Marek Czekała.
Pamiątki historyczne cechu
Cech kępiński był dwukrotnie organizatorem corocznych spotkań noworocznych rzemiosła Diecezji Kaliskiej, raz w Kaliszu w Katedrze Kaliskiej oraz drugi raz w Kępnie. W uroczystości tej udział wziął biskup kaliski Ks.Stanisław Napierała,
oraz Senator Rzeczypospolitej Andżelika Możdżanowska.
W uroczystości brały udział delegacje wszystkich cechów i Izby wraz ze sztandarami, byli obecni Dyrektorzy szkół zawodowych, Starosta i Wójtowie Gmin z Powiatu, Dyrektor Powiatowego Urzędu Pracy oraz Naczelnik Urzędu Skarbowego w Kępnie.
Wielu rzemieślników pracujących w organach samorządowych Cechu pełni również społecznie różne funkcje w innych organach rzemiosła i tak:
Opracował: Marek Wróbel na podstawie materiałów źródłowych:
